Xarici şirkətlər üçün audit

Azərbaycanda fəaliyyətə başlayan və ya artıq fəaliyyət göstərən xarici şirkətlər üçün audit yerli qanunvericiliyə uyğunluğu təsdiqləməklə yanaşı, ana şirkət qarşısında hesabatlılığı və beynəlxalq tərəfdaşlar qarşısında etibarlılığı təmin edən vacib alətdir. Bu məqalədə xarici şirkətlərin Azərbaycanda audit prosesində qarşılaşdığı xüsusiyyətləri və Sofistico-nun bu sahədə təklif etdiyi həlləri izah edirik.

Azərbaycanda xarici şirkətlər üçün audit niyə vacibdir?

Xarici investisiyalı şirkətlər, filiallar və nümayəndəliklər üçün audit bir neçə səbəbdən xüsusi əhəmiyyət daşıyır:

Ana şirkət qarşısında hesabatlılıq - xarici baş ofis Azərbaycandakı bölmənin maliyyə göstəricilərini konsolidə edilmiş hesabatlara daxil etmək üçün müstəqil audit rəyinə ehtiyac duyur.
Yerli qanunvericiliyə uyğunluq - Azərbaycanda qeydiyyatdan keçmiş hər bir müəssisə (o cümlədən xarici hüquqi şəxslərin filial və daimi nümayəndəlikləri) yerli mühasibat və vergi qaydalarına tabedir.
İnvestisiya və maliyyələşmə qərarları - beynəlxalq bank və investorlar, adətən, yerli əməliyyatların auditdən keçmiş hesabatlarını tələb edir.
Reputasiya və şəffaflıq - müstəqil audit rəyi xarici şirkətin yerli bazarda etibarlılığını gücləndirir.

Filial və nümayəndəliklər üçün hüquqi çərçivə

Xarici kommersiya hüquqi şəxslərin Azərbaycanda filial və ya nümayəndəliyinin dövlət qeydiyyatı Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin müvafiq struktur bölmələrində aparılır. Qeydiyyat üçün ana şirkətin xarici ölkədəki qeydiyyat sənədlərinin notarial qaydada təsdiqlənməsi (bəzi hallarda leqallaşdırma və ya apostil qoyulması ilə) tələb olunur.

Bu tələb audit prosesinə də təsir edir: xarici şirkətin auditi zamanı çox vaxt ana şirkətin təsis sənədləri, idarəetmə strukturu və qrup daxili əməliyyatlar barədə əlavə sənədləşmə lazım gəlir. Təcrübəli audit tərəfdaşı seçmək bu prosesi əhəmiyyətli dərəcədə sadələşdirir.

Məcburi audit tələbi xarici investisiyalı şirkətlərə də aiddirmi?

Bəli. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri istisna olmaqla, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər (təsisçisinin mənşəyindən asılı olmayaraq) və açıq səhmdar cəmiyyətlər hər il müstəqil auditor cəlb etməyə borcludur. Yəni xarici kapitalla yaradılmış MMC-lər də bu tələbdən kənarda deyil.

Bəzi sektorlar üçün isə audit tələbi daha da sərtdir - məsələn, xarici bankların Azərbaycandakı yerli filialları Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi ayrıca qaydalara əsasən mütəmadi kənar auditdən keçməli və bu audit Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına (MHBS) uyğun aparılmalıdır. Bu, xarici mənşəli qurumlar üçün audit tələblərinin adi yerli şirkətlərdən daha da ciddi ola biləcəyini göstərir.

Xarici şirkətlər üçün auditin xüsusiyyətləri

Yerli şirkətlərdən fərqli olaraq, xarici şirkətlərin auditində adətən aşağıdakı əlavə məqamlar nəzərə alınır:

MHBS (IFRS) uzlaşdırılması - yerli mühasibat standartları ilə ana şirkətin istifadə etdiyi beynəlxalq standartlar arasında fərqlərin tənzimlənməsi.
Çoxvalyutalı əməliyyatlar - xarici valyuta ilə aparılan əməliyyatların düzgün uçotu və məzənnə fərqlərinin təhlili.
Qrupdaxili əməliyyatların şəffaflığı - ana şirkətlə filial arasındakı maliyyə axınlarının (transfer qiymətləri daxil olmaqla) sənədləşdirilməsi.
İkidilli hesabatlıq - nəticələrin həm Azərbaycan, həm də ingilis (və ya rus) dilində təqdim edilməsi ehtiyacı.
Fərqli hesabat dövrləri - bəzi ana şirkətlərin maliyyə ili Azərbaycanın təqvim ili ilə üst-üstə düşmür, bu da audit planlaşdırılmasında nəzərə alınmalıdır.

Sofistico xarici şirkətlər üçün nə təklif edir?

Sofistico komandası Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici şirkətlər, filiallar və nümayəndəliklər üçün aşağıdakı dəstəyi göstərir:

Yerli qanunvericiliyə və MHBS-yə uyğun maliyyə hesabatlarının auditi
İkidilli audit rəyi və hesabatlıq (Azərbaycan və ingilis dilində)
Ana şirkətin auditorları ilə əlaqələndirmə və konsolidasiya üçün lazımi məlumatların hazırlanması
Filial və nümayəndəliklərin qeydiyyat prosesində mühasibat uçotunun qurulması üzrə dəstək
Qrupdaxili əməliyyatlar üzrə sənədləşmə və şəffaflıq təminatı
Audit xidmətimizin tam siyahısı ilə [Audit xidməti səhifəmizdə](LINK: /xidmetler/audit-xidmeti/) tanış ola bilərsiniz. Filialınızın mühasibat uçotunun qurulması üçün isə [Mühasibat uçotu xidməti](LINK: /xidmetler/muhasibat-uchotu-xidmeti/) səhifəmizə baxa bilərsiniz.

Audit prosesi necə aparılır?

İlkin konsultasiya - şirkətinizin strukturu (filial, nümayəndəlik və ya törəmə şirkət) və ana şirkətin hesabatlıq tələbləri müəyyənləşdirilir.
Sənədlərin toplanması - yerli mühasibat registrləri, ana şirkətin təsis sənədləri və qrupdaxili müqavilələr təhlil edilir.
Audit yoxlaması - yerli qanunvericiliyə və razılaşdırılmış standartlara (MHBS və ya yerli standart) uyğun yoxlama aparılır.
İkidilli hesabatın hazırlanması - yekun audit rəyi tələb olunan dillərdə tərtib edilir.
Ana şirkətlə koordinasiya - zəruri hallarda nəticələr ana şirkətin auditorları ilə əlaqələndirilir.

Tez-tez verilən suallar

Xarici şirkətin Azərbaycandakı filialı məcburi audit keçirməlidirmi?

Filialın hüquqi statusundan və fəaliyyət həcmindən asılı olaraq bu tələb dəyişə bilər. Konkret vəziyyətinizi qiymətləndirmək üçün mütəxəssislərimizlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.

Audit rəyi ingilis dilində hazırlana bilərmi?

Bəli, Sofistico ana şirkətlərin tələbinə uyğun olaraq ikidilli (Azərbaycan-ingilis və ya Azərbaycan-rus) audit rəyi hazırlayır.

Yerli mühasibat standartları ilə MHBS arasındakı fərqlər necə tənzimlənir?

Audit zamanı yerli standartlara uyğun hazırlanmış hesabatlar MHBS tələblərinə uzlaşdırılır, fərqlər ayrıca izah edilərək ana şirkətin konsolidasiya prosesinə uyğunlaşdırılır.

Yeni qeydiyyatdan keçmiş filial üçün audit nə vaxt lazım olur?

Adətən ilk maliyyə ilinin sonunda, lakin bəzi hallarda ana şirkətin daxili tələbləri daha erkən audit tələb edə bilər.

Sofistico ana şirkətin xarici auditorları ilə birbaşa əlaqə saxlaya bilərmi? Bəli, komandamız zərurət yarandıqda ana şirkətin audit tərəfdaşları ilə birbaşa əlaqələndirmə aparır və konsolidasiya üçün lazımi məlumatları vaxtında təqdim edir.

Əlaqə

Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici şirkətiniz üçün etibarlı audit tərəfdaşı axtarırsınız? Sofistico ilə əlaqə saxlayın - pulsuz konsultasiya alın.

📞 +(994-12) 432-14-25 | +(994-77) 432-14-25